tychy.info

Reklama

Wiadomości

  • 14 lipca 2022
  • 21 lipca 2022

Odsłonięto tablice upamiętniające wyniki plebiscytu z 1921 roku

Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach z tematu "Muzeum Miejskie w Tychach" podaj

W ramach tyskich obchodów 100. rocznicy przyłączenia części Górnego Śląska do Polski w niedzielę, 17 lipca odsłonięto tablicę główną, upamiętniającą wyniki plebiscytu z 1921 roku w Tychach. Tablica zawisła na frontowej ścianie ówczesnego lokalu plebiscytowego. Dziś jest to budynek Restauracji „Polonez” przy ul. Damrota 35.

Odsłonięto tablice upamiętniające wyniki plebiscytu z 1921r. - 16.07.2022 · fot. Grzegorz Krzysztofik / materiały Muzeum Miejskiego w Tychach


Trzy minione lata wyznaczają na osi czasu okrągłe, setne rocznice związane z przyłączeniem części Górnego Śląska do Polski. Proces ten obejmował dwa powstania śląskie (w 1919 i 1920) oraz plebiscyt i trzecie powstanie śląskie w 1921 roku. Zwieńczeniem było, 20 czerwca 1922 roku, wkroczenie na teren części Górnego Śląska wojsk polskich pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego. Natomiast 16 lipca 1922 roku w Katowicach obchodzono uroczyście przejęcie administracji przez polskie władze na tym terenie. Tychy oraz sąsiednie miejscowości zostały przyłączone do II Rzeczpospolitej 16 lipca 1922 roku.

Równo sto lat temu sześć gmin wiejskich, tworzących dzisiejsze miasto Tychy, czyli: Tychy, Cielmice, Jaroszowice, Paprocany, Urbanowice i Wilkowyje, znalazło się w granicach II Rzeczpospolitej. Poprzedził to plebiscyt, który odbył się 20 marca 1921 roku na terenie spornym między Polską a Niemcami, zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego, ustanawiającego porządek w Europie po zakończeniu I wojny światowej. Jego wyniki miały zadecydować o państwowej przynależności tego obszaru.

W Tychach plebiscyt przeprowadzono w budynku Restauracji U Strzeleckiego (obecnie „Polonez” przy ul. ks. K. Damrota 35). Każdy z uprawnionych do głosowania miał do wyboru wrzucenie do urny kartki z napisem Polska - Polen, która oznaczała chęć przyłączenia do odrodzonej Rzeczypospolitej, oraz z napisem Deutschland - Niemcy, która była deklaracją pozostania w granicach Niemiec.

Pocztówka z 1918 roku, Restauracja U Strzeleckiego przy ulicy Cesarza Wilhelma (Kaiser - Wilhelm - Strasse, obecnie
Pocztówka z 1918 roku, Restauracja U Strzeleckiego przy ulicy Cesarza Wilhelma (Kaiser - Wilhelm - Strasse, obecnie ul. ks. K. Damrota) · fot. ze zbiorów Romualda Targiela


Na całym Górnym Śląsku za Polską głosowało 40,4%, a za Niemcami 59,5% uprawnionych do głosowania.
W Tychach ponad 83% głosujących opowiedziało się za przyłączeniem do Polski (2982 głosów za przyłączeniem do Polski, a za Niemcami głosowało 650 osób).

Wyniki w okolicznych miejscowościach, które znajdowały się wówczas poza granicami Tychów były następujące:

  • Cielmice: 423 - Polska, 24 - Niemcy,
  • Jaroszowice: 359 - Polska, 42 - Niemcy,
  • Paprocany: 386 - Polska, 40 - Niemcy,
  • Urbanowice: 617 - Polska, 50 - Niemcy,
  • Wilkowyje: 306 - Polska, 40 - Niemcy.


Pocztówka z 1921 roku, Restauracja U Strzeleckiego przy ulicy Cesarza Wilhelma (Kaiser - Wilhelm - Strasse, obecnie
Pocztówka z 1921 roku, Restauracja U Strzeleckiego przy ulicy Cesarza Wilhelma (Kaiser - Wilhelm - Strasse, obecnie ul. ks. K. Damrota); właścicielem pod koniec XIX wieku był Jan Müller, a na początku XX wieku był nim Teofil Strzelecki. W budynku mieścił się zakład gastronomiczny, gospoda i hotel. · fot. ze zbiorów Romualda Targiela


Idea upamiętnienia wyników plebiscytu z 1921 roku poprzez odsłonięcie tablic wyszła od dr. Wojciecha Schäffera - historyka związanego z Tychami, Dyrektora Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach. Tablice wykonał Tomasz Wenklar - tyski rzeźbiarz znany z wielu realizacji w przestrzeni miasta - założeń pomnikowych (jak pomnik Powstańców Śląskich w Tychach Czułowie, 2009 oraz poświęcony Tragedii Górnośląskiej w Tychach Wilkowyjach, 2016), rzeźb plenerowych (np. przedstawiającą Ryśka Riedla na al. Niepodległości, 2011 czy Hannę i Kazimierza Wejchertów na ul. K. Darwina, 2013), rzeźb nagrobnych czy innych tablic pamiątkowych.

W zamyśle pomysłodawcy dwa orły - niemiecki oraz polski w koronie - symbolizują obydwa państwa oraz rozdarcie mieszkańców i mieszkanek Śląska między nimi. Natomiast twórca, plastyczną interpretacją, podkreślił fakt zwycięstwa Polski na terenie wszystkich dawnych gmin tworzących obecne Tychy - niemiecki orzeł usuwa się w cień, a polski wkracza do tej części Górnego Śląska. Orły te, poprzez umieszczenie ich głów tyłem do siebie, są poniekąd alegorią Górnoślązaków i Górnoślązaczek, którzy w szerszej perspektywie (ludności całego obszaru plebiscytowego) spoglądali w zupełnie innych kierunkach.

Główna tablica została umieszczona na frontowej ścianie ówczesnego lokalu plebiscytowego przy ul. ks. K. Damrota 35. Jej treść pokazuje procentowy rozkład głosów oddanych za Polską i za Niemcami. Pokazuje też ciąg przyczynowo-skutkowy: plebiscyt - III powstanie śląskie - decyzja Rady Ambasadorów - przyłączenie części Górnego Śląska do Polski.

Natomiast treść tablic w pozostałych pięciu dzielnicach będzie podkreślała rolę przodków i przodkiń mieszkańców i mieszkanek tych dawnych wsi, którzy w 1921 roku brali udział w plebiscycie i zostali pozostawieni przed wyborem…

W uroczystości wzięli udział: Igor Śmietański - Zastępca Prezydenta Miasto Tychy ds. Gospodarki Przestrzennej, Dariusz Wencepel - Radny Miasto Tychy i Grzegorz Wencepel - Przewodniczący Rada Osiedla Stare Tychy, Aleksandra Matuszczyk - Dyrektorka Muzeum Miejskie w Tychach, pomysłodawca tablic dr Wojciech Schäffer, wykonawca tablic Tomasz Wenklar - tyski rzeźbiarz znany z wielu realizacji w przestrzeni miasta oraz pochodzący też z Tychów ks. prof. Bernard Kołodziej z Towarzystwa Chrystusowego i ks. Janusz Lasok - proboszcz Parafia św. Marii Magdaleny w Tychach, a także Leszek Zawadzki - właściciel Restauracji „Polonez”.

ar / tychy.info
źródło: Muzeum Miejskie w Tychach

Reklama

Komentarze

Zgodnie z Rozporządzeniem Ogólnym o Ochronie Danych Osobowych (RODO) na portalu tychy.info zaktualizowana została Polityka Prywatności. Zachęcamy do zapoznania się z dokumentem.

Muzeum Miejskie w Tychach

Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach z tematu "Muzeum Miejskie w Tychach" podaj